🌿 निर्माल्यातून सुगंधनिर्मिती; संत ज्ञानेश्वर विद्यालयातील विद्यार्थ्यांनी तयार केल्या धूपबत्त्या!

कचऱ्याचे केले मोलाचे रूपांतर; निर्माल्य व्यवस्थापनातून पर्यावरण संवर्धनाचा कृतीशील संदेश!

जळगाव प्रतिनिधी, महेश माळी.

पर्यावरण संवर्धनाची शिकवण केवळ पाठ्यपुस्तकांपुरती मर्यादित न ठेवता ती प्रत्यक्ष कृतीतून रुजविण्याचा अभिनव उपक्रम संत ज्ञानेश्वर प्राथमिक व माध्यमिक विद्यालयात राबविण्यात आला. विद्यालयातील इयत्ता आठवीच्या विद्यार्थ्यांनी व विद्यार्थिनींनी मंदिरातील व धार्मिक कार्यक्रमांमधील निर्माल्याचा उपयोग करून सुगंधी धूपबत्त्या तयार केल्या. या उपक्रमातून टाकाऊ समजल्या जाणाऱ्या निर्माल्याचे उपयुक्त वस्तूमध्ये रूपांतर करण्याचा पर्यावरणपूरक संदेश विद्यार्थ्यांनी दिला.

उज्वला नन्नवरे मॅडम यांच्या मार्गदर्शनाखाली विद्यार्थ्यांनी निर्माल्य व्यवस्थापनाचे महत्त्व जाणून घेत धूपबत्ती निर्मितीचा अनुभव घेतला. धार्मिक कार्यक्रमांनंतर जमा होणारी फुले व इतर जैविक निर्माल्य सामग्री अनेकदा कचऱ्यात टाकली जाते किंवा योग्य व्यवस्थापनाअभावी परिसर अस्वच्छ होतो. या निर्माल्याचा योग्य वापर करून त्यापासून उपयुक्त उत्पादने तयार करता येतात, हे विद्यार्थ्यांनी कृतीतून दाखवून दिले.

या उपक्रमामुळे विद्यार्थ्यांमध्ये पर्यावरणाप्रती संवेदनशीलता, श्रमप्रतिष्ठा, सर्जनशीलता आणि पुनर्वापराची सवय विकसित होण्यास मदत झाली. तसेच कचरा ही समस्या न मानता त्यातून उपयुक्त साधननिर्मिती करण्याची सकारात्मक दृष्टी विद्यार्थ्यांना मिळाली.

विद्यालयात राबविण्यात येणाऱ्या पर्यावरणपूरक उपक्रमांचा मुख्य उद्देश विद्यार्थ्यांना निसर्गाशी जोडणे, कचऱ्याचे योग्य व्यवस्थापन शिकविणे आणि पर्यावरण संवर्धनाची जबाबदारी प्रत्यक्ष कृतीतून स्वीकारण्यास प्रेरित करणे हा आहे.

“निर्माल्याचे योग्य व्यवस्थापन, पर्यावरणाचे संरक्षण आणि कृतीतून शिक्षण” या त्रिसूत्रीचा प्रभावी प्रत्यय या उपक्रमातून आला. विद्यार्थ्यांनी तयार केलेल्या धूपबत्त्यांमधून पर्यावरणपूरक विचारांचा सुगंध समाजापर्यंत पोहोचविण्याचा प्रयत्न संत ज्ञानेश्वर प्राथमिक व माध्यमिक विद्यालयाने केला.

मुख्याध्यापक मुकेश नाईक यांच्या मार्गदर्शनाखाली विद्यालयात विद्यार्थ्यांच्या सहभागातून विविध पर्यावरणपूरक व नाविन्यपूर्ण उपक्रम राबविले जात आहेत.