जळगाव प्रतिनिधी, महेश माळी, विशेष वृत्तांत
लाठ्या विचारांवर चालत नाहीत…
ऍड. जमील देशपांडे. जिल्हाध्यक्ष महाराष्ट्र नवनिर्माण सेना.
लोकशाहीची सर्वात मोठी ताकद बंदूक, सत्ता किंवा पोलीस दल नसते. लोकशाहीची खरी ताकद म्हणजे प्रश्न विचारणारा नागरिक. आणि त्या नागरिकांमध्ये सर्वात आशादायी चेहरा असतो तो विद्यार्थ्यांचा. कारण विद्यार्थी फक्त शिक्षण घेत नसतो; तो समाज समजून घेत असतो, व्यवस्था तपासत असतो आणि भविष्य घडवत असतो.
मात्र, जेव्हा विद्यार्थ्यांच्या हातातील लेखणीला उत्तर म्हणून लाठ्या उगारल्या जातात, तेव्हा तो प्रसंग केवळ एका आंदोलनापुरता मर्यादित राहत नाही; तो लोकशाहीच्या जिवंतपणावरच प्रश्नचिन्ह उभे करतो.
दिल्लीत घडलेली घटना अस्वस्थ करणारी आहे. आपले प्रश्न, आपली भूमिका आणि आपला आवाज शांततेच्या मार्गाने मांडण्यासाठी आलेल्या विद्यार्थ्यांवर लाठीचार्ज होणे, ही कोणत्याही लोकशाहीसाठी अभिमानाची बाब असू शकत नाही.
शासनाशी मतभेद असणे हा गुन्हा नाही. उलट, मतभेद स्वीकारण्याची क्षमता हेच लोकशाहीचे खरे सौंदर्य आहे. आज देशातील तरुण बेरोजगारी, शिक्षण, पर्यावरण, सामाजिक न्याय आणि लोकशाही मूल्यांसारख्या अनेक प्रश्नांवर बोलू इच्छित आहेत. त्यांना संवाद हवा आहे, उत्तर हवे आहे. पण जर प्रत्येक प्रश्नाला लाठीने उत्तर दिले जाणार असेल, तर उद्याची पिढी विचार करणेच सोडून देईल. आणि विचार हरवलेला समाज कधीही प्रगती करू शकत नाही.
लाठी शरीराला जखम करते; पण तिचा सर्वात मोठा घाव मनावर बसतो. विद्यार्थ्यांच्या मनात जर व्यवस्थेविषयी अविश्वास निर्माण झाला, तर तो कोणत्याही राष्ट्रासाठी धोक्याचा इशारा असतो. भीतीतून शिस्त निर्माण होत नाही; ती फक्त वरवरची शांतता आणि आतून अस्वस्थता निर्माण करते.
इतिहास साक्ष देतो की अनेक मोठे सामाजिक बदल विद्यार्थ्यांनीच घडवून आणले आहेत. स्वातंत्र्य चळवळ असो, सामाजिक सुधारणा असोत किंवा लोकशाही हक्कांची लढाई—तरुणाई नेहमीच परिवर्तनाची वाहक राहिली आहे. त्यामुळे विद्यार्थ्यांचा आवाज दाबणे म्हणजे भविष्यातील शक्यता दाबणे होय.
शासन कोणाचेही असो, विरोध करणाऱ्यांचा आवाज ऐकणे ही त्याची लोकशाही जबाबदारी आहे. सत्तेचे सामर्थ्य विरोधकांना गप्प करण्यात नसते; तर त्यांचे म्हणणे ऐकून योग्य उत्तर देण्यात असते. संवाद हा लोकशाहीचा प्राणवायू आहे. तोच संपला, तर लोकशाही केवळ कागदावर उरते.
आज गरज आहे ती सूडाची नाही, तर संवेदनशीलतेची. विद्यार्थ्यांवर लाठ्या चालवण्यापेक्षा त्यांच्या प्रश्नांवर चर्चा होणे अधिक आवश्यक आहे. कारण आज ज्यांच्या हातात पुस्तके आहेत, उद्या त्यांच्याच हातात देशाची धुरा असणार आहे.
लोकशाही केवळ निवडणुकांनी जिवंत राहत नाही; ती जिवंत राहते प्रश्न विचारणाऱ्या विद्यार्थ्यांमुळे, मत मांडणाऱ्या नागरिकांमुळे आणि त्यांचे म्हणणे ऐकण्याची तयारी असलेल्या सत्तेमुळे.
शेवटी एवढेच… लेखणीची शाई सुकू देऊ नका. प्रश्न विचारणारे ओठ गप्प करू नका.
विद्यार्थ्यांवर चाललेल्या लाठ्या, उद्याच्या भारताच्या स्वप्नांवर घाव घालतात.